Genel kültür:
Çayın tarihi, çay dünyada ve Türkiye'de ne zaman bulundu?

Çayın Avrupa’da ilk söz edilişi ise yüzlerce yıl önce, 1559 yılında gerçekleşti. 1606 yılı ise çayın Avrupa’yla tanıştığı yıl olarak tarihe geçti. 1635 yılından sonra, Hollanda ve Fransa, Avrupa’da çay tüketimine öncülük eden ülkeler oldu.

İlk demlik örneklerinin Çin’den Avrupa’ya ulaşması ise 1650’li yıllarda oldu.

Çayın Amerika’ya ulaştıran ise Peter Stuyvesant’tır. Bugün New York olarak anılan New Amsterdam’a yerleşen Hollandalı koloniler, Amerika’nın ilk çay tiryakileri olarak tarihe geçti. Çaya bilimsel adının yani Camelia sinensis’in verilişi ise 1753 yılına rastadı. 1800’lü yıllarda, Avrupa ve Amerika’da yavaş yavaş çay endüstrisi boy göstermeye başladı.

Thomas Lipton’un ilk dükkânı da 1871 yılında, İngiltere / Glasgow'da hizmete girdi. 1890 yılına gelindiğinde Thomas Lipton, Seylan’da ilk çay tarlasını satın aldı. Hindistan’dan getirilen çay tohumları 1903 yılından itibaren Kenya ’da yeşermeye başladı.

Amerika’da sıcak havalarda çay satmakta zorlanan Richard Blechynden, çayı soğuk halde sunmayı akıl eder. Amerika kökenli Ice tea kavramı da işte bu tesadüfle doğar. Poşet çayın keşfi ise 1908 yılında oldu.

Pahalı bir içecek olmaktan uzaklaşarak gitgide herkes tarafından tüketilen bir içecek haline gelen çay, çeşitli yeniliklerle birlikte gelişmeye devam etti.
1900’lü yıllara kadar çayı tanımayan ve tam bir ’kahve tiryakisi’ olan Türkiye'de bugün çay, sudan sonra en sık tüketilen içecek haline gelmiş durumda. Türkiyede en çok çay üretilen il Rize.

Türkiye’de çayın tarihi, bu topraklara ilk gelişi üzerine farklı kaynaklarda farklı bilgiler var. Ancak Evliya Çelebi 1622 yılından başlayarak gezdiği yerleri anlattığı Seyahatnamesinin ilk cildinde çaydan söz ediyor. Ayrıca Osmanlı saray kayıtlarında da çaya rastlanıyor.

Arşivlerde yer alan gümrük defterlerine göre de 1800’lerden itibaren çay ithal ediliyor. Bazı kaynaklara göre ise Türklerin çay tanışması Anadolu’ya gelmeden çok daha öncelere Orta Asya’da döneminde oluyor. Hatta ilk kez Hoca Ahmet Yesevi’nin çay bitkisini içtiğine dair efsaneler de var.

19. yüzyılın sonlarına doğru Doğu Karadeniz halkının çay yetiştirdiği ve ilkel metotlarla işleyip elde ettikleri ürünü kullandıkları ve sattıkları biliniyor. Ancak devlet, halkın yetiştirdiği çaylardan orman vergisi almaya kalkınca itirazlar oluyor ve bu itirazlar üzerine çaydan alınan orman vergisi kaldırılıyor.

Türkiye’de çay üretimine 1878’de (kimi kaynaklara göre 1894’te) Japonya’dan getirilen çay tohumlarıyla başlanır. Tohum ve fideler Bursa’ya dikilir ancak ekolojik koşulların uygun olmaması nedeniyle sonuç beklendiği gibi olmaz. Ama yine de çay içme alışkanlığı halk arasında hızla yaygınlaşır ve çaya olan talep artar.

Çayın Anadolu topraklarında yetiştirilmesi için ilk adımlar, 1917 yılında Halkalı Yüksek Ziraat Okulu Müdürü ve beraberindeki heyetin, çay tarımının geliştiği Batum’a teknik bir gezi düzenlemesi ile atıldı.

Rize’de ilk çayı yetiştirenler de Batum ve Soçi gibi kentlere çalışmak için giden ve dönerken çay fidanlarını ve tohumlarını getirip bahçelerine diken işçiler.

Cumhuriyet döneminde çay konusunda yapılan araştırmalara çalışmalara ağırlık verildi.

1924 tarihinde ise çay, mandalina, portakal yetiştirilmesini teşvik etmek amacıyla kanun çıkarıldı. Ancak ilk çalışmalar başarısızlıkla sonuçlandı. Çay üreticileri yaptıkları iş konusunda eğitilmedi. Cumhuriyetin onuncu yılında halkın çok sevdiği ve tükettiği çayın yerli üretimle elde edilmesi gerektiğine ciddi olarak eğilme çalışmaları başlatıldı.

Ve ilk ürün 1938 yılında alınır. Yine aynı yıl Rize’de Çay ve Fidanlıklar Müdürlüğü kuruldu. Bu olumlu sonuçtan sonra 1940 yılında, çay tarımı ve üretimini desteklemek için “Çay Kanunu” çıkarılır. 1942 yılında çıkan kanunla da çay üretimi, işlenmesi ve pazarlanması devlet tekeline geçti. Ve ilk çay fabrikası 1947 yılında Rize’de kuruldu.

Türkiye’de Tarım Bakanlığı’na sonra da Tekel’e bağlı yönetilen Çay Üretimi ve İşlenmesi 1971 yılında çaya ilişkin konuların tek elden idaresi amacıyla Çay Kurumu Genel Müdürlüğü kuruldu. Çay tarihindeki önemli dönemeçlerden biri de 1984 yılında çıkarılan özel Çay Kanunu ile çay üretimin ve satışında tekel kaldırıldı.

Özel sektör tarafından çok sayıda fabrika kuruldu. İlk fabrika kuran marka Lipton’dur. Bugün Çaykur’un yanı sıra birçok özel marka bulunuyor.

Dikkat!

Yorum yapabilmek için üye girşi yapmanız gerekmektedir. Üye değilseniz hemen üye olun.

Üye Girişi Yap Yeni Üyelik

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

Boo the Pomeranian cinsi köpekler nasıl?
Boo the Pomeranian cinsi köpekler nasıl? Boo the Pomeranian cinsi köpekler özellikleri ve yaşamı hakkında...

Haberi Oku